Şeffaf plak nasıl çalışır?

Küçük adımlarla büyük değişim

Şeffaf plak tedavisi, dişleri tek seferde değil, çok küçük adımlarla hareket ettirme fikrine dayanır. Tedavi başlamadan önce hekiminiz dişlerinizin bugünkü konumunu ve hedeflenen konumunu planlar. Aradaki yol, her biri bir öncekinden biraz farklı şekle sahip bir plak serisine bölünür. Taktığınız plak dişlere hafif bir kuvvet uygular ve onları bir sonraki konuma doğru yönlendirir.

Her aşamada planlanan hareket genellikle ~0,25 mm civarıdır. Bu çok küçük bir mesafedir; büyük değişim, birçok aşamanın toplamı olarak ortaya çıkar. Gerçek miktar dişin türüne, hareketin yönüne ve kişiye göre değişir. Plaklar, hekimin belirlediği aralıklarla, sıklıkla 1-2 hafta kullanıldıktan sonra bir sonrakiyle değiştirilir. Uygun aralığı hekiminiz belirler; kendi başınıza değiştirmeyin.

Hafif ve sürekli kuvvetle diş hareketi, tel tedavisi dahil ortodontinin temel ilkesidir; şeffaf plaklar bu kuvveti çıkarılıp takılabilen bir plak serisiyle uygular. Tüm dişler aynı anda ve aynı miktarda hareket etmez. Hekiminiz bazı dişleri yerinde tutarken diğerlerini hareket ettirecek şekilde planlama yapabilir. Plan dijital ortamda hazırlandığı için her aşamada dişlerin nerede olması gerektiği önceden belirlenir. Yeni bir plağa geçtiğiniz ilk günlerde hafif bir baskı hissetmeniz olağandır; ayrıntılar için Nasıl kullanılır? bölümüne bakabilirsiniz.

Aşağıdaki dört adım, bu sürecin nasıl işlediğini kısaca özetler.

1. Plak küçük bir kuvvet uygular

   Plak, dişin bugünkü konumundan biraz farklı bir şekle sahiptir. Taktığınızda dişe hafif ve sürekli bir baskı yapar; diş bu baskıyla hedef yönüne doğru yavaşça kayar.

2. Ataşman tutunma sağlar

   Gerektiğinde bazı dişlere küçük, diş renginde çıkıntılar yapıştırılır. Plak bu çıkıntıya oturur ve dişi daha etkili kavrar.

3. Kemik yeniden şekillenir

   Baskı gelen tarafta kemik doku azalır, karşı tarafta yeni kemik oluşur. Diş böylece kemik içinde yer değiştirir.

4. Aşamalar birikir

   Her plak küçük bir hareket ekler. Plaklar sırayla değiştikçe bu hareketler birikir ve toplam değişim ortaya çıkar.

Ataşmanlar ne işe yarar?

Ataşman, dişin yüzeyine yapıştırılan küçük, diş renginde bir çıkıntıdır. Plak bu çıkıntının etrafını sararak dişe tutunur. Düz ve kaygan bir diş yüzeyine plağın tek başına uygulayabileceği kuvvet sınırlıdır; özellikle dişi döndürmek ya da dikey yönde hareket ettirmek (uzatmak veya gömmek) gerektiğinde ataşmanlar plağın daha etkili çalışmasına yardımcı olabilir.

Ataşmanın şekli ve konumu, yapılması istenen harekete göre seçilir. Plak ataşmanların üzerine oturduğu için ilk günlerde takıp çıkarırken biraz daha sıkı hissedebilirsiniz; çoğu kişi zamanla alışır.

Her dişte ya da her vakada ataşman gerekmez. Sayısını, şeklini ve yerini hekiminiz tedavi planına göre belirler. Ataşmanlar genellikle tedavinin başında, hekimin hazırladığı bir şablon yardımıyla yapıştırılır; gerekirse tedavi sırasında yenilenebilir. Tedavi bittiğinde ataşmanlar dişten uzaklaştırılır ve yüzey cilalanır. Ataşmanların çevresinde yiyecek artığı birikebileceğinden, diş fırçalamaya her zamanki gibi özen göstermeniz önemlidir.

Diş arası aşındırma (IPR)

Diş arası aşındırma, İngilizce adının kısaltmasıyla IPR, dişlerin birbirine değen yan yüzeylerindeki ince bir mine tabakasının kontrollü biçimde inceltilmesidir. Amaç, dişlerin hizalanabilmesi için aralarında küçük bir yer açmaktır. Bu işlem her vakada yapılmaz; çapraşıklığın düzeyine ve çenedeki yer durumuna göre hekim karar verir.

Mine, dişin dış yüzeyindeki koruyucu sert tabakadır ve yenilenmez. Bu nedenle işlem, gerçekten gerekli olup olmadığı hekim tarafından tartılarak uygulanır. Hekim hangi dişlerin arasında ve ne kadar işlem yapılacağını tedavi planında belirler; işlem bazen birkaç seansa yayılabilir. Çapraşıklık bazen farklı yollarla da çözülebilir; örneğin çenede yer açmanın başka yöntemleri vardır. Hangisinin sizin için uygun olduğunu hekiminiz değerlendirir. İşlem, hekim tarafından sınırlı ve planlı miktarda uygulanır. İşlemden önce soru ve endişelerinizi hekiminizle konuşabilirsiniz.

Kemik dişe nasıl uyum sağlar?

Dişler çenede kemiğe doğrudan kaynamış değildir. Kökle kemik arasında periodontal ligament denen ince bir bağ dokusu tabakası bulunur. Plağın uyguladığı hafif ve sürekli kuvvet bu dokuyu ve çevresindeki kemiği etkiler.

Basitleştirilmiş anlatımla: dişin gittiği yöndeki baskı tarafında kemik dokusu zamanla azalır (yıkım), karşı tarafta, yani gerilim tarafında ise yeni kemik oluşur. Diş bu şekilde kemik içinde yavaş yavaş yer değiştirir.

Bu süreç sırasında dişlerde geçici bir hassasiyet ya da hafif bir oynaklık hissedilebilir. Rahatsızlık hissi aşırıysa ya da geçmiyorsa hekiminize haber verin.

Bu biyolojik süreç zaman alır; kuvveti artırarak hızlandırmak güvenli bir yol değildir. Aşırı kuvvet diş ve çevre dokulara zarar verebilir. Hareket bu yüzden küçük aşamalara bölünür ve ilerleme hekim kontrolleriyle izlenir. Plak takılı olduğu süre boyunca kuvvet uygular; bu yüzden plakları hekiminizin önerdiği süre boyunca takmak ve değişim aralığına uymak önemlidir. Plağı planlanandan erken değiştirmek hareketi hızlandırmayabilir ve istenmeyen sonuçlara yol açabilir; çünkü kemiğin uyum sağlaması için zamana ihtiyaç vardır.

Hareketin hızı kişiye ve hekimin planına göre değişir; bu nedenle süreler de buna bağlı olarak farklılık gösterir.