Şeffaf plak mı, tel mi?

Dişleri hizalamak için en sık akla gelen iki yöntem şeffaf plak ve sabit teldir. İkisi de dişlere kontrollü kuvvet uygulayarak onları planlanan konuma taşır; aralarındaki fark kuvvetin nasıl uygulandığındadır. Teller, dişlere yapıştırılan braketlerin (küçük tutucu parçalar) ve bunları birbirine bağlayan telin birlikte çalışmasıyla hareket sağlar. Şeffaf plaklar ise dişlere yapıştırılmayan, çıkarılabilir bir plak serisidir. Bu bölüm, iki yöntemi tarafsız biçimde karşılaştırır ve hiçbirini diğerinden üstün göstermez.

Önemli bir not: aşağıdaki tablo genel eğilimleri özetler. Bireysel deneyim ve uygun yöntem kişiden kişiye değişir; bir satırda bir yöntemin avantajlı görünmesi, sizin için daha iyi olacağı anlamına gelmez.

Karşılaştırma tablosu

Şeffaf plak ve sabit telin genel karşılaştırması

Konu	Şeffaf plak	Tel
Görünüm	Şeffaf olduğu için genellikle daha az fark edilir. Dişlerde ataşman denen küçük, diş renginde çıkıntılar bulunabilir.	Metal ya da seramik braketler ve tel görünür. Seramik braketler daha az dikkat çekebilir.
Konfor	Yumuşak yüzeyli olduğu için yanak ve dudağı tahriş etme olasılığı genellikle daha düşüktür. Genellikle ilk birkaç gün hafif baskı hissedilebilir; süre kişiden kişiye değişir.	Braket ve tel, özellikle ilk günlerde ve ayarlardan sonra yanakta tahrişe ya da yaraya neden olabilir. Hassasiyet genellikle birkaç gün sürebilir; süre kişiden kişiye değişir.
Ağız hijyeni	Plaklar çıkarıldığı için fırçalama ve diş ipi kullanımı alışılmış biçimde yapılır. Plak da ayrıca temizlenmelidir.	Braket ve telin çevresi genellikle temizlenmesi daha zor bir alandır. Özel fırçalar ve daha uzun bir temizlik süresi gerekebilir.
Beslenme	Yemek sırasında plak çıkarıldığı için yiyecek seçimi çoğu zaman daha esnek olabilir; ancak her öğünde plağı çıkarıp dişleri fırçalayarak yeniden takmak gerekir.	Çok sert, yapışkan ya da ısırarak yenen besinler braket ve teli zorlayabilir; bu yüzden bazı yiyeceklerden kaçınmak gerekebilir.
Kontrol sıklığı	Kontrol aralığı hekime ve vakaya göre değişir. Plaklar önceden hazırlanmış bir set olarak verilebilir.	Tel ayarı için hekime göre değişen aralıklarla, sıklıkla birkaç haftada bir kontrol gerekir.
Hasta uyumu	Başarı, plakların günde yaklaşık 20-22 saat takılmasına bağlıdır. Takma düzenine uyulmazsa hareket yavaşlayabilir.	Dişlere sabit olduğu için günlük takma disiplini gerektirmez. Yine de temizlik ve kontrollere uymak önemlidir.
Uygun vakalar	Daha çok hafif ve orta düzeyde vakalarda değerlendirilir. Karmaşık vakalarda yetersiz kalabilir.	Hafiften karmaşığa kadar geniş bir vaka yelpazesinde kullanılır. Karmaşık diş ve çene sorunlarında sıklıkla tercih edilir.

Tabloyu nasıl okumalı?

Görünüm ve konfor. Şeffaf plakların daha az fark edilmesi birçok kişi için önemli bir avantajdır. Buna karşılık braketlerin görünür olması bazı kişiler için sorun değildir ve seramik ya da renkli seçenekler de bulunur. Konfor tercihe göre değişir: plaklar daha yumuşak yüzeylidir, ancak çıkarılabilir olmaları nedeniyle her gün yeniden takmayı gerektirir. Tellerde ise bir kez yerleştirildikten sonra günlük takma çıkarma işlemi yoktur.

Hijyen ve beslenme. Plak çıkarılabildiği için dişlerinizi fırçalamak ve yemek yemek tel kullanımına göre genellikle kolaydır. Bunun karşılığında plağı her öğünden önce çıkarıp, dişlerinizi temizledikten sonra yeniden takma alışkanlığı gerekir. Tellerde ise yiyecek artıkları braketlerin çevresinde birikebilir; bu yüzden temizlik daha fazla zaman ve dikkat ister. Temizlik yetersiz kalırsa diş yüzeyinde lekeler, çürük ya da diş eti iltihabı gelişebilir; bu risk her iki yöntem için de geçerlidir.

Hasta uyumu. Bu satır iki yöntemin en belirgin farklarından biridir. Plak, siz takmadığınız sürece çalışmaz. Düzenli kullanımda sorun yaşayacağınızı düşünüyorsanız sabit tel daha güvenilir bir seçenek olabilir. Tersine, diş fırçalama ve beslenme düzeninize özen göstermekte zorlanmıyorsanız plak size daha kolay gelebilir.

Kontrol ve süre. Kontrol sıklığı ve toplam tedavi süresi her iki yöntemde de vakaya, hekimin planına ve kişisel yanıta göre değişir. Süre konusunda iki yöntemden birini kesin olarak daha kısa ya da daha uzun saymak doğru olmaz; ayrıntılar için Tedavi süreci bölümüne bakabilirsiniz.

Her iki yöntemin de ortak yönleri

Seçeceğiniz yöntem ne olursa olsun, bazı noktalar değişmez:

• Tedavi bir diş hekiminin muayenesi ve planlamasıyla başlar, kontrollerle izlenir.
• Dişlerin yeni konumda kalması için tedavi sonrasında pekiştirme gerekir.
• Dişlerde ilk günlerde ya da ayarlardan sonra geçici bir hassasiyet olabilir.
• Ağız hijyeni tedavi boyunca özenle sürdürülmelidir.
• Hiçbir yöntem sonucun kalıcılığını ya da tam olarak öngörülen sonucu vaat edemez.

Bazı hekimler yöntemleri birlikte de kullanır; örneğin tedavinin bir bölümünde tel, devamında plak tercih edilebilir. Bu seçim tamamen vakaya bağlıdır.

Seçim nasıl yapılır?

Doğru yöntem, bir tabloyu satır satır toplayarak değil, kendi durumunuzu değerlendirerek belirlenir. Hekiminiz şu sorulara cevap arar: Vakanın zorluk düzeyi nedir? Gerekli diş hareketi plakla yapılabilir mi? Plakları günde yaklaşık 20-22 saat takmanız mümkün mü? Ağız hijyeni ve diş eti durumunuz nasıl? Tedavi sırasında beslenme ve günlük yaşamınızda neler sizin için önceliklidir?

Bu soruların cevapları bir kişi için şeffaf plağı, bir başkası için teli öne çıkarabilir. Kimler için uygun olduğuna dair ayrıntılı bilgi Kimler için uygun? bölümünde yer alıyor. Karar öncesinde her iki seçeneğin sizin vakanızdaki artılarını ve eksilerini hekiminizden dinlemeniz yararlı olur.